Een reddingsschaar staat zelden in een designmuseum, en toch won juist zo’n stuk gereedschap in 2006 een Dutch Design Award. Het Eindhovense ontwerpbureau VanBerlo kreeg de prijs in de categorie Professioneel Product voor de ResQTec G2 Cutter, een hydraulische schaar waarmee de brandweer na een ongeval een auto openknipt om iemand te bevrijden. Het ontwerp laat zien dat Nederlands design niet alleen over stoelen en lampen gaat, maar ook over dingen die in een paar seconden het verschil maken.
Gereedschap voor het zwaarste moment
Bij een beknelling na een aanrijding moet de brandweer vaak de stijlen van een auto doorknippen of het dak eraf halen. Dat werk gebeurt onder tijdsdruk, in het donker of in de regen, en zelden in een prettige houding: de schaar wordt met twee handen vastgehouden, soms boven het hoofd, soms laag bij de grond naast een verwrongen portier. Een hydraulische cutter is daarbij een zwaar stuk staal. Elke kilo en elke centimeter die verkeerd zit, voelt de gebruiker in zijn armen en rug.
Daar begon het ontwerp. De vraag was niet hoe de schaar er mooier uit kon zien, maar hoe hij beter in de hand ligt en minder vermoeit tijdens een lange inzet.
Ontworpen vanuit de brandweerman
Volgens de beschrijving bij Dutch Design Daily was de G2 Cutter de eerste van een nieuwe serie reddingsgereedschappen. Ontwerpers en engineers van VanBerlo ontwikkelden hem samen met de afdeling research en development van ResQTec. Het uitgangspunt waren de behoeften van de gebruikers zelf, met veel aandacht voor hoe draagbaar en hanteerbaar het gereedschap is.
Concreet ging het om gewicht en balans. Die zijn zo afgesteld dat de belasting op polsen en rug afneemt. De makers stelden bovendien dat de serie de beste verhouding tussen prestatie en gewicht op de markt bood, met de hoogste veiligheidsfactor op de kritieke onderdelen. Het is een vorm van ergonomie die je niet direct ziet op een foto, maar wel merkt als je de schaar een kwartier lang in positie moet houden.
ResQTec en VanBerlo
ResQTec is een Nederlandse fabrikant van reddingsgereedschap en materiaal voor het bergen van vliegtuigen, opgericht in 1972. Volgens het bedrijf wordt de apparatuur in meer dan 120 landen gebruikt. De G2 zelf zit niet meer in het assortiment: de huidige G-serie cutters bestaan in versies met accu of met hydraulische slang, met vier soorten messen en verschillende formaten.
VanBerlo werd in 1982 opgericht en werkte vanuit studio’s in Eindhoven en Den Haag. Het bureau verzamelde meer dan 150 prijzen, waaronder iF-, Red Dot- en Good Design-awards. In 2020 werd het overgenomen door Accenture; het team telde toen ruim negentig mensen. De samenwerking met ResQTec liep na de G2 door: in het portfolio van het bureau bij iF Design staan ook elektrische reddingsgereedschappen voor het merk.
Industrieel ontwerp naast meubels en grafisch werk
De lijst winnaars van 2006 laat zien hoe breed de prijs toen was. Naast de reddingsschaar vielen onder meer de Slim Table van Bertjan Pot, de Phileas-bus van Duvedec Europe, de Metropolitan World Atlas van Studio Joost Grootens en het SP-logo van Thonik in de prijzen. Meubels en grafisch ontwerp stonden zo naast een voertuig en een stuk gereedschap voor hulpverleners.
Dat de G2 Cutter uit Eindhoven komt, is geen toeval. De stad heeft een lange traditie in industrieel ontwerp, gevormd door Philips en later versterkt door de Design Academy Eindhoven. Waar de ontwerpen in de Dutch Design top 100 vaak bekend zijn om hun eigenzinnige vorm of hun concept, draait het bij een reddingsschaar om iets anders: het ontwerp is geslaagd als de gebruiker er tijdens het werk niet over hoeft na te denken. Dat een jury zo’n nuchter, functioneel product bekroonde, zegt veel over de breedte van wat in Nederland onder design valt.
Bronnen: Dutch Design Daily, ResQTec en Accenture.
