In oktober 2010 ging de prijs voor Best Consumer Product bij de Dutch Design Awards naar een fiets: de VanMoof No. 5. Het jonge Amsterdamse merk had toen pas een jaar fietsen op de markt, maar de jury zag in de strakke stadsfiets een product dat er klassiek uitzag en technisch helemaal bij zijn tijd was (Dutch Design Awards).
Een stadsfiets zonder franje
De No. 5 is gebouwd rond een aluminium frame met een eenvoudige, driehoekige opbouw. Wat bij een gewone stadsfiets los aan het frame hangt, zit bij deze fiets erin of eraan vast. Het slot is in het frame verwerkt, net als de ledverlichting. Volgens de beschrijving bij de prijs zijn alle onderdelen bijna onzichtbaar in het frame opgenomen. Wie de fiets ziet staan, ziet vooral het frame zelf.
Juist dat geïntegreerde licht viel de jury op. Ze noemde het vernieuwend, en er was ook een uitvoering waarbij de lamp op zonne-energie werkte. Tegelijk merkte de jury op dat de fiets er retro uitzag. Dat is geen toeval: de No. 5 sluit aan bij het beeld van de stevige Hollandse stadsfiets waarmee je elke dag naar je werk rijdt, alleen zonder losse lampjes en losse sloten die er later aan zijn gehangen.
Op de No. 5 zat bovendien een kettingslot dat in de fiets was ingebouwd. Het was het eerste VanMoof-model met die oplossing (Wikipedia). Voor wie in Amsterdam fietst, is dat geen detail. Diefstal is daar een dagelijks risico, en een slot dat altijd bij de fiets hoort, maakt het makkelijker om hem goed vast te zetten.
De beginjaren van VanMoof
VanMoof werd in 2009 in Amsterdam opgericht door de broers Taco en Ties Carlier. Taco studeerde industrieel ontwerpen aan de TU Delft, Ties was opgeleid als automonteur. Die combinatie van ontwerp en techniek is in de vroege fietsen goed terug te zien.
De eerste modellen werden ontworpen door Sjoerd Smit, die de broers in 2008 hadden aangetrokken. Bij de Dutch Design Awards staat hij ook als ontwerper van de No. 5 vermeld (Dezeen). Het eerste prototype was een single speed stadsfiets met een aluminium frame, twee ledlampen, een leren zadel en een slot in het frame. Daaruit kwam in 2009 het eerste model voort, de No. 3. Een jaar later volgde de No. 5 als tweede ontwerp, en in 2011 kwam de No. 6, een versie van de No. 5 met een lage instap.
Op Smits ontwerp voor de No. 5 bouwde VanMoof daarna verder. De Düsenjäger, een fiets die op de No. 5 was gebaseerd, won in 2011 een Red Dot Design Award.
Een sterk jaar voor Nederlands productontwerp
De No. 5 stond in 2010 in goed gezelschap. In dezelfde productcategorie wonnen onder meer de balenpers Lely Welger RP245 van Lely als beste industriële product en de Paper Table van Scholten & Baijings in de autonome categorie. De hoofdprijs, het Golden Eye, ging naar Happy Street van John Körmeling, het Nederlandse paviljoen op de wereldtentoonstelling in Shanghai. Een jaar later werden de nieuwe winnaars van de Dutch Design Awards 2011 bekend.
Dat een fiets tussen die winnaars stond, past bij Nederland. Weinig producten zijn hier zo alledaags, en daarom is het ook lastig om er iets nieuws aan toe te voegen. Meer voorbeelden van hoe Nederlandse ontwerpers met de fiets aan de slag gaan, staan in ons overzicht van Dutch design fietsen.
Van stadsfiets naar e-bike
De No. 5 markeert het begin van een ontwerplijn die VanMoof jarenlang heeft gevolgd: een herkenbaar frame met zoveel mogelijk techniek erin verwerkt. In 2014 bracht het merk met de VanMoof 10 Electrified zijn eerste elektrische fiets uit, met de accu in het frame, een gps-tracker en een automatische versnelling. Daarna volgden de Electrified S en de S- en X-series, en ging VanMoof zich volledig op e-bikes richten. Op nederlandsdesign.com schreven we eerder over de oproep om aandeelhouder van VanMoof te worden.
Het verhaal kreeg in 2023 een nieuwe wending. De Nederlandse onderdelen van VanMoof werden in juli van dat jaar failliet verklaard, waarna Lavoie, een onderdeel van het Britse McLaren Applied, het merk overnam. Op de eigen site schrijft VanMoof dat het in 2009 in Amsterdam begon met de ambitie om de perfecte stadsfiets te maken (VanMoof). De No. 5 was een van de eerste stappen op die weg, en de Dutch Design Award van 2010 liet zien dat die stap ook buiten de fietswereld werd opgemerkt.
