Bij galerie Friedman Benda in New York stond van 8 mei tot 24 juli 2026 SYMBIO, een solotentoonstelling van Joris Laarman. Het was zijn eerste soloshow in die stad in bijna tien jaar. Hij liet er twee nieuwe lijnen zien: de Ply Loop-meubels van multiplex en biohars, en de Symbio-banken, 3D-geprint in beton waarop mos en korstmos groeien.
Van Bone Chair naar levende banken
Joris Laarman werkt met zijn lab in Amsterdam al twintig jaar op de grens van design, techniek en wetenschap. De vraag die daarbij steeds terugkomt: wat gebeurt er als je de computer en de natuur samen een vorm laat bepalen? Het bekendste antwoord is de Bone Chair uit 2006. De vorm daarvan werd berekend met software die Adam Opel ontwikkelde om motorsteunen lichter en sterker te maken. Het programma legt materiaal neer waar kracht nodig is en haalt het weg waar dat niet zo is, zoals een bot groeit. Het resultaat was een aluminium stoel die er organisch uitziet, maar volledig uit een algoritme komt. Hij staat inmiddels onder meer in de collecties van het Rijksmuseum en het MoMA in New York.
Daarna volgden de Maker-stoelen en -tafels, opgebouwd uit vele afzonderlijk gevormde onderdelen, en de experimenten met robots die in de lucht metaal printen. Die techniek leidde via MX3D tot de 3D-geprinte stalen brug in Amsterdam. Wie meer wil weten over de digitale kant van zijn werk, leest ook ons stuk over Bits & Crafts en het overzicht van meubels uit de 3D-printer.
Ply Loop: multiplex dat weer uit elkaar kan
De Ply Loop-serie bestaat uit vier stukken uit 2025: een stoel, een console, een staande boekenkast en een wandplank. Ze zijn gemaakt van eiken- en notenfineer en met de hand in elkaar gezet, waarbij digitaal ontwerpen en digitale productie het voorwerk doen. De stoel draait als een wervel om zijn eigen as, met een patroon van visgraatachtige lagen hout. Qua opbouw lijkt hij op de Maker-stoelen: veel losse delen die samen een vloeiende vorm maken.
Het nieuwe zit in de lijm. Gewoon multiplex wordt verlijmd met harsen die niet afbreken, waardoor het materiaal na gebruik nauwelijks te scheiden is. Laarman gebruikt een plantaardige hars, gemaakt van onder meer landbouwrestafval en ontwikkeld door het Arnhemse bedrijf Plantics, waarin zijn lab adviseur en aandeelhouder is. De hars hardt uit door verhitting, is niet giftig en biologisch afbreekbaar. Volgens de studio is het uitharden omkeerbaar, zodat een meubel later weer uit elkaar kan in hout en lijm, die allebei opnieuw te gebruiken zijn. Een eerder prototype van de stoel zit al in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen.
Symbio: een bank die begroeid raakt
De Symbio-banken gaan nog een stap verder. Ze zijn 3D-geprint in gerecycled beton dat volgens de galerie ontworpen is om CO2 blijvend vast te leggen. In het oppervlak lopen verdiepte groeven met een biologisch actieve voedingslaag, waarin mos en korstmos kunnen groeien. Het patroon van die groeven volgt een zogenoemd reactie-diffusiepatroon, het wiskundige model waarmee Alan Turing in 1952 verklaarde hoe vlekken en strepen in de natuur ontstaan. Zo bepaalt een formule waar het groen komt, en doet de natuur de rest. De bank is daardoor nooit af: hij verandert met het seizoen en met de plek waar hij staat.
Laarman ontwikkelde de materialen samen met onderzoeksinstituten en jonge bedrijven, die de galerie niet bij naam noemt. Dat past bij hoe zijn lab werkt: het ontwerp is vaak het zichtbare eindpunt van jaren materiaalonderzoek. De Ply Loop-stoel is ook nadrukkelijk geen product voor massaproductie, maar een manier om te leren wat het nieuwe materiaal kan.
Een Nederlandse lijn
Met dit werk sluit Laarman aan bij een Nederlandse traditie waarin het maakproces zelf het ontwerp vormt. Gerrit Rietveld liet in de Rood-blauwe stoel de constructie zien, Droog Design maakte in de jaren negentig van materiaal en techniek het verhaal. Laarman voegt daar de computer en nu ook levende organismen aan toe. Waar de Bone Chair de groei van een bot nabootste, groeit er op de Symbio-bank echt iets. Tegelijk met SYMBIO was ouder werk uit zijn Maker- en Microstructures-series te zien in Venetië, bij de eerste tentoonstelling van de Fondazione Dries Van Noten.
Aanleiding voor dit artikel is nieuws van Friedman Benda.
