Op de Dutch Design Week van 2011 ging een Dutch Design Award naar een stoel die niet door een meubelmaker in elkaar was gezet, maar door een robot was getekend. De Endless chair van Dirk van der Kooij bestaat uit één lange streng gesmolten, gerecycled plastic, die een robotarm laag voor laag op elkaar legt. Het Dutch Design Yearbook schreef dat jaar al dat dit weleens het designicoon van het jaar kon worden.
Een stoel uit één draad
Wie de Endless chair van dichtbij bekijkt, ziet geen naden, schroeven of verbindingen. De hele stoel is één doorlopende lijn plastic, dik als een veter, die heen en weer gaat en zich opstapelt tot zitting, rugleuning en poten. Het resultaat is een brede, golvende monoblokstoel met een geribbelde huid. Die ribbels zijn geen afwerkingsfout die is weggepoetst: een motor die niet helemaal gelijkliep gaf het oppervlak een geschulpt patroon, en Van der Kooij besloot dat te houden.
Het plastic kwam in het begin uit oude koelkasten, zo beschreef het Italiaanse Domus in november 2010. Omdat elke partij gerecycled materiaal een eigen geschiedenis heeft, verschilt de kleur per stoel een beetje. Dat geeft elke Endless chair een eigen tint, ook al komen ze uit dezelfde machine. De stoel meet ongeveer 40 bij 62 centimeter, is 80 centimeter hoog en weegt zo’n 16 kilo; de zithoogte is 40 centimeter.
De robot als gereedschap
De stoel begon als afstudeerproject. Op de Design Academy Eindhoven ging Van der Kooij aan de slag met gerecycled plastic, en hij zocht een manier om er meubels van te maken zonder dure mallen. Hij bouwde een afgedankte industriële robotarm om tot een machine die plastic kon extruderen. Volgens zijn eigen studio was dat de eerste robot ter wereld die op die manier plastic meubels maakte. Het ombouwen kostte hem ongeveer een jaar.
De robot bouwt de stoel liggend op zijn zij op, laag na laag. Van der Kooij werkte daarbij zoals een ontwerper met hout of metaal zou werken: een stoel maken, kijken wat er beter kan, aanpassen en opnieuw beginnen. Het verschil is dat zijn tekening niet op papier staat, maar in de bewegingen van de robotarm. De jury van de Dutch Design Awards zag in de stoel een voorbeeld van een nieuwe beweging onder ontwerpers: makers die hun eigen productiemachines ontwikkelen in plaats van hun ontwerp aan een fabriek over te laten.

Van prototype naar museumstuk
Rond de Endless chair ontstond al snel een familie. Een vroege variant, de schommelstoel Endless Flow, staat in de collecties van het MoMA in New York en het Design Museum in Londen. Tegenwoordig maakt de studio de Endless chair en de Endless Rocking Chair nog steeds, met de karakteristieke ribbels die bij het productieproces horen. Volgens de studio is de stoel opgenomen in de collecties van onder meer het MoMA, het Stedelijk Museum Amsterdam, het Design Museum in Londen en het Centre Pompidou.
Die museumstatus is opvallend voor een ontwerp dat begon als afstudeerwerk. Het laat zien dat de stoel meer is dan een technisch experiment. De vorm is direct leesbaar: je ziet hoe hij gemaakt is, en dat maakt het verhaal van hergebruikt plastic zichtbaar zonder dat er een uitleg bij nodig is.
Een plek in de Nederlandse designtraditie
Op Nederlandsdesign.com staat de stoel al in de Dutch Design top 100, als Endless chair van Dirk van der Kooij. Hij past in een lijn van Nederlandse ontwerpers die het maakproces zelf tot onderwerp maken: niet het eindproduct alleen telt, maar ook de vraag hoe je iets maakt en met welk materiaal. De Endless chair was in dat opzicht vroeg. Hij verscheen in een tijd dat 3D-printen nog vooral iets voor kleine prototypes was, en liet zien dat je met een vergelijkbaar principe ook op meubelschaal kunt werken. Meer over die ontwikkeling lees je in ons stuk over design meubels uit de 3D-printer.
Van der Kooij is sindsdien blijven werken met gerecycled plastic. Zijn studio, vlak bij Amsterdam, verwerkt volgens eigen zeggen jaarlijks meer dan 40 ton afvalplastic tot meubels en lampen, en gebruikt daarbij ook het eigen productieafval opnieuw. De robot die in 2011 de prijs hielp winnen, staat zo aan het begin van een werkwijze die de studio nog altijd kenmerkt.
Bronnen voor dit artikel zijn de Dutch Design Awards en de website van Kooij.







